İlginizi Çekebilir

Mantığın İlkeleri

“Mantık, doğru düşüncenin bilimidir” O halde doğru düşünce nedir? Doğru düşündüğümüzü nereden bilebiliriz? Doğru Düşünce, akıl ve mantık ilkelerine uygun olan düşünme tarzıdır.

mantik-ilkeleri

“Mantık, doğru düşüncenin bilimidir” O halde doğru düşünce nedir? Doğru düşündüğümüzü nereden bilebiliriz? Doğru Düşünce, akıl ve mantık ilkelerine uygun olan düşünme tarzıdır. Doğru düşünce için dört akıl ve mantık ilkesi vardır.

Özdeşlik İlkesi
A’ A’ dır şeklinde ifade edilir. Bir akıl yürütmenin en başında bir terime hangi anlam verildiyse o akıl yürütme boyunca, o terim sürekli olarak bu aynı anlamı taşımalıdır. A’ A’ dır ilkesi, doğru düşünebilmek için zihnin uymak zorunda olduğu ilk ilkedir. Bir nesne başka bir nesneye benzeyebilir ama onunla özdeş olamaz. Bir şey ne ise odur, her şey kendisinin aynısıdır. Özdeşlik ilkesine uymayan bir zihin için, çelişmezlik ve üçüncü halin imkânsızlığı ilkeleri anlamsız kalır ve doğru düşünme biçimi çöker. “Ağaç, ağaçtır, insan, insandır” gibi.

Çelişmezlik İlkesi
A, A olmayan değildir. Bir şey, aynı zamanda hem kendisi hem başka bir şey olamaz. Zihin, birbiri ile çelişik olan iki önermeden birini kabul ederse diğerini reddeder. Bir konuya aynı yüklem aynı zamanda ve aynı şartlar altında hem olumlu, hem olumsuz yüklenemez. Zihin, çelişmezlik ilkesine diğer ilkelerden daha fazla duyarlıdır. Mesela “Bütün insanlar ölümlüdür”. ve “Bazı insanlar ölümlü değildir”. önermeleri birbiri ile çelişiktir. Günlük hayatta insanların bu ilkeye uymayan sözlerini duyabiliriz. Birisi televizyona çıkarak “Çocukların şiddet içeren filmleri ve programları seyretmesinin şiddeti özendirdiğini düşünmüyorum”. deyip arkasından da “Çok zorba ve şiddet uygulayan bir toplum olarak algılanıyoruz. Bu kötü algıyı değiştirecek, toplumumuzu sakin ve huzurlu gösterecek programlar yapmaya özen göstermeliyiz”. derse bu kişi kendi söyledikleriyle çelişiyor demektir. Başka bir örnek verecek olursak alkollü bir sürücünün “Bu yıl üç büyük ve beş küçük trafik kazasına karıştım ama yargıcın bu son kazada ehliyetimi altı aylık iptal etmesi tamamen şanssızlıktandı, yoksa ben çok iyi araba kullanırım”. demesi belki kendi içinde çok da çelişik değil ama akla da uygun değil.

Üçüncü Halin İmkansızlığı İlkesi
A ile A olmayan arasında, üçüncü bir imkan yoktur. Bir önerme ya doğrudur, ya yanlıştır, ikisinin dışında üçüncü bir hal yoktur. Eğer birbirini yalanlayan iki çelişik yargı birbirinin karşısına konmuşsa, ikisinin de yanlış olma ihtimali yoktur. “Bir insan ya ölüdür ya diridir” üçüncü bir imkan yoktur.”Elektrik ya vardır ya yoktur” aynı anda hem var hem yok olamaz.

Yeterli Neden İlkesi
Hiç bir  yargı yeterli neden olmadan doğru değildir bir başka deyişle her yargının yeterli bir nedeni olmak zorundadır. Her bir yargının doğruluk nedeni bir başka yargıdır o halde, her yargının doğruluğu için bir başka yargı gereklidir. Yeter sebep olmadıkça bir yargının doğruluğundan söz edilemez.  Bu ilke yeterli neden olmadıkça hiçbir olgunun mevcut, hiçbir yargının doğru olmayacağını ifade eder. Bir önermenin doğruluğunun nedeni diğer bir önermedir. “Bu insan ölümlüdür” önermesini “Bütün insanlar ölümlüdür” önermesi temellendirir çünkü bugüne kadar bütün insanlar ölmüşlerdir.  “Ateşe girersen yanarsın” çünkü ateşe giren herkes yanmıştır.

Yorum Yap

Yorum Yap